Yatalak Hasta Nasıl Kaldırılır ve Taşınır? Güvenli Teknikler

"Yatalak hasta nasıl kaldırılır, nasıl taşınır?" sorusu çoğu ailenin, hastayı ilk kez yataktan çıkarmaya çalıştığında aklına gelir. Hastayı yataktan sandalyeye almak; hava değişimi, yemek, tuvalet ve ruh hâli için çok değerlidir. Ancak bu geçiş, evde bakımda düşmelerin ve bakım veren yaralanmalarının en sık yaşandığı anlardan biridir. Bu yazıda transferden önce nelerin değerlendirilmesi gerektiğini, yataktan sandalyeye güvenli geçişin adımlarını, hasta kaldırma aparatlarını ve kaçınılması gereken hataları anlatıyoruz.

Hastayı yatak içinde yan çevirmek farklı bir tekniktir; bunun için yatalak hasta nasıl çevrilir rehberimize bakabilirsiniz.

Önce değerlendirin: hasta ne kadar yardım edebiliyor?

Her hasta için aynı yöntem uygun değildir. Kaldırmaya başlamadan önce şu soruları cevaplayın:

• Hasta yatakta kendi başına oturabiliyor mu?
• Ayakları üzerinde, kısa süreliğine de olsa, ağırlık taşıyabiliyor mu?
• Söylenenleri anlayıp komutlara uyabiliyor mu?
• Ağrısı, yeni bir ameliyatı, kırığı veya felçli bir tarafı var mı?
• Baş dönmesi veya ayağa kalkınca tansiyon düşmesi gibi bir sorunu oluyor mu?

Bu cevaplara göre üç genel yol vardır: hasta kısmen ağırlık taşıyabiliyorsa tek kişinin desteğiyle dönerek geçiş; ağırlık taşıyamıyor ama oturabiliyorsa transfer tahtası ve iki kişi; hiç destek veremiyorsa hasta kaldırma aparatı. Hangisinin uygun olduğuna karar vermekte zorlanıyorsanız bir fizyoterapist veya hemşirenin hastayı görüp yöntemi göstermesi en güvenli başlangıçtır. Felç sonrası hastalarda transfer tekniği özellikle önemlidir; felçli hasta bakımı rehberimiz bu konuda ek bilgi sunar.

Transfere hazırlık

Transferin güvenliği büyük ölçüde hazırlığa bağlıdır:

• Yol açın: Halı, kablo, terlik ve sehpa gibi takılma riski olan eşyaları kaldırın.
• Sandalyeyi konumlandırın: Tekerlekli sandalyeyi veya koltuğu yatağın yanına, yatağa hafif açılı olacak şekilde yerleştirin. Hastanın güçlü tarafına yakın koymak geçişi kolaylaştırır.
• Frenleri kontrol edin: Hem yatağın hem de tekerlekli sandalyenin frenleri kilitli olmalı. Sandalyenin ayak dayanakları ve yatağa bakan kol dayanağı mümkünse çıkarılmalı veya kaldırılmalıdır.
• Yatak yüksekliği: Yatağı, hasta oturduğunda ayakları yere tam basacak ve dizleri yaklaşık kalça hizasında kalacak yüksekliğe getirin.
• Ayakkabı: Hastaya kaymaz tabanlı, arkası kapalı ayakkabı veya kaymaz çorap giydirin; çorapla ya da çıplak ayakla transfer kaymaya yol açar.
• Hatlar: Sonda torbası, oksijen hortumu veya beslenme tüpü gibi bağlantıların gerilmeyeceğinden emin olun.

İlk adım: yatakta oturur pozisyona getirmek

Transferin ilk aşaması hastayı yatağın kenarına oturtmaktır.

1. Hastayı, sandalyenin olduğu tarafa doğru yan çevirin.
2. Bacaklarını yatağın kenarından aşağı sarkıtın.
3. Bir elinizi omzunun arkasına, diğerini dizlerinin altına koyarak, bacaklar aşağı inerken gövdenin yukarı kalkmasına yardım edin. Hasta yardım edebiliyorsa alttaki dirseğine ve eline yaslanarak doğrulmasını isteyin.
4. Hastayı yatağın kenarında birkaç dakika oturtun ve baş dönmesi, solukluk veya halsizlik olup olmadığını sorun. Uzun süre yatan kişilerde ani ayağa kalkış tansiyon düşmesine ve bayılmaya yol açabilir; acele etmeyin.
5. Hastayı, ayakları yere tam basacak şekilde yatağın kenarına doğru biraz öne kaydırın.

Yataktan sandalyeye güvenli geçiş

Kısmen ağırlık taşıyabilen hasta için

1. Hastanın karşısına geçin, ayaklarınızı omuz genişliğinde açın ve dizlerinizi hafifçe bükün. Dizlerinizle hastanın dizlerini önden destekleyebilirsiniz.
2. Mümkünse hastanın beline transfer kemeri takın ve kemeri iki yandan tutun. Kemer yoksa ellerinizi hastanın bel hizasında, sırtının alt kısmına yerleştirin.
3. Hastadan ellerini yatağa dayamasını ve "üç deyince" öne eğilerek kalkmasını isteyin. Hastanın kollarını boynunuza dolamasına izin vermeyin; düşme anında ikiniz birden yere gidebilirsiniz.
4. Hasta ayağa kalktığında birkaç saniye dengesini bulmasını bekleyin.
5. Küçük adımlarla, ayaklarınızı çevirerek birlikte sandalyeye doğru dönün. Belinizi bükerek dönmeyin.
6. Hastanın baldırları sandalyeye değdiğinde, ellerini kol dayanaklarına koymasını isteyin ve dizlerinizi bükerek onu yavaşça oturtun.
7. Hastanın sandalyenin içinde arkaya doğru tam oturduğundan, ayaklarının dayanakta veya yerde olduğundan emin olun.

Transfer tahtası ile geçiş

Ağırlık taşıyamayan ama oturma dengesi olan hastalarda yatağın kenarı ile sandalye arasına bir transfer tahtası yerleştirilir. Hasta, oturur pozisyonda tahta üzerinde kademeli olarak kaydırılır. Bu yöntemde yatak ve sandalye yüksekliklerinin birbirine yakın olması gerekir. Tekniğin ilk birkaç kez bir sağlık profesyoneli eşliğinde öğrenilmesi önerilir.

Sandalyeden yatağa dönüş

Hastayı yatağa geri almak, aynı adımların ters sırayla uygulanmasıdır. Sandalyeyi yine yatağa açılı yerleştirin, frenleri kilitleyin ve hastayı sandalyenin ön kenarına doğru biraz kaydırın. Hasta kalktıktan sonra küçük adımlarla dönüp yatağın kenarına oturtun; ardından bir kolunuzla omuzlarını, diğer kolunuzla bacaklarını destekleyerek önce yana uzanmasına, sonra sırtüstü dönmesine yardım edin. Uzun süre oturmak da kuyruk sokumu ve kalçada baskı yaratır; hastanın sandalyede ne kadar kalabileceğini cilt durumuna göre hemşirenizle konuşun ve oturma süresince arada bir ağırlığını değiştirmesine yardım edin.

Hasta kaldırma aparatları

Hiç destek veremeyen, iri yapılı veya ağrısı olan hastalarda elle kaldırmak hem hasta hem bakım veren için ciddi risk taşır. Bu durumda yardımcı araçlar devreye girer:

• Hasta kaldırma aparatı (hasta lifti): Hasta bir askıya alınır ve aparat yardımıyla yataktan kaldırılıp sandalyeye, tekerlekli sandalyeye ya da tuvalete taşınır. Elle pompalanan ve akülü modelleri vardır.
• Askı (sling): Hastanın boyutuna ve ihtiyacına uygun askı seçimi güvenlik açısından çok önemlidir. Yanlış beden askı, hastanın kaymasına neden olabilir.
• Ayağa kaldırma yardımcıları: Ayakta kısa süre durabilen hastalarda kullanılan, hastanın kendi gücünü de işe katan cihazlardır.
• Kaydırma çarşafı ve transfer tahtası: Daha basit ama günlük kullanımda çok işe yarayan araçlardır.

Aparat kullanırken üreticinin talimatlarına uyun, kullanmadan önce askıyı ve bağlantıları kontrol edin ve hastayı askıdayken asla yalnız bırakmayın. Hangi aparatın ve askının uygun olduğunu bir fizyoterapist veya deneyimli bir hemşireyle belirlemek, yanlış ürün almanın önüne geçer.

Kaçınılması gereken hatalar

• Koltuk altından çekmek: Omuz eklemine zarar verebilir; özellikle felçli taraf için risklidir.
• Kolundan veya kıyafetinden çekmek: Cildi yırtabilir, kolay kanayan ve ince cilde sahip yaşlılarda morluk ve yaralara yol açar.
• Beli bükerek kaldırmak: Bakım verende ani bel ağrısının en sık nedenidir.
• Hastayı kucaklayıp taşımak: Evde, merdivenlerde veya dar alanlarda hastayı kucakta taşımak, ikiniz için de düşme riski yaratır.
• Acele etmek: Hasta ayağa kalktığında baş dönmesi yaşayabilir; her aşamada bekleyip kontrol edin.

Hastayı merdivenden indirmek veya araca almak gibi daha zor geçişlerde mutlaka ikinci bir yardımcıyla çalışın. Düşme riskini azaltmanın genel yolları için yaşlılarda düşmeleri önleme rehberimize göz atabilirsiniz.

Düşme olursa ne yapmalı?

Transfer sırasında hasta kaymaya başlarsa onu havada tutmaya çalışmayın; gövdesine yakın durarak yere kontrollü biçimde indirmesine yardım edin ve başını koruyun. Düşmeden sonra hastayı hemen kaldırmayın. Bilincini, nefesini ve ağrı olup olmadığını kontrol edin. Baş çarpması, bilinç değişikliği, şiddetli ağrı, bir uzvun şeklinde bozulma veya kalkamama varsa hastayı yerinden oynatmadan 112'yi arayın. Bunlar yoksa bile durumu hekim veya hemşireyle paylaşın.

Destek almak

Hastayı günde birkaç kez yataktan kaldırıp sandalyeye almak, özellikle tek başınıza bakım veriyorsanız ağır bir iştir. EvdeBakım üzerinden tek bir talep oluşturarak hasta bakıcı hizmeti veren ruhsatlı firmalardan teklif alabilirsiniz. Bölgenizdeki firmalar fiyat ve varış süresiyle teklif gönderir, iletişim bilgileriniz yalnızca seçtiğiniz firmayla paylaşılır. Transfer tekniğini öğrenmek veya hastanın kendi gücünü artırmak için evde fizyoterapi hizmetini de değerlendirebilirsiniz.

Sonuç

Yatalak hastayı güvenle kaldırmak ve taşımak; hastanın ne kadar yardım edebileceğini doğru değerlendirmek, ortamı hazırlamak, belinizi koruyan bir teknik kullanmak ve gerektiğinde uygun aparatlardan yararlanmakla mümkündür. Yöntemi ilk kez uygulayacaksanız bir sağlık profesyonelinden destek alın; bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz. Yardım almak isterseniz talebinizi oluşturup ruhsatlı firmalardan ücretsiz teklif alın.